Je sollicitatiegesprek draait niet alleen om wat je zegt, maar vooral om hoe je het zegt. Uit onderzoek blijkt dat non-verbale communicatie tot wel 70% van onze totale communicatie bepaalt. Hoe je dat aanpakt, vertelt non-verbale communicatie-expert en oprichter van Body Signals Academy Ashwin Taneja in deze eerste blog voor Intermediair.

Stel je voor: een kandidaat die beweert een natuurlijke leider te zijn, maar ondertussen met gebogen schouders staat, zijn handen in zijn zakken houdt en nauwelijks oogcontact maakt. Zijn woorden zeggen één ding, maar zijn lichaamstaal vertelt een ander verhaal. En precies dát kan het verschil maken tussen wel of niet aangenomen worden.

Sterkere indruk door non-verbale communicatie

Gelukkig kun je met een paar simpele aanpassingen in je non-verbale communicatie direct een betere indruk maken. Eén krachtige manier om sterker en overtuigender over te komen, is door het elimineren van barrières.

Ik herinner me nog goed een sollicitatiegesprek dat ik had, jaren terug. De twee heren die het gesprek zouden voeren, vroegen me alvast plaats te nemen terwijl ze koffie gingen halen. Toen ik ging zitten, viel me meteen iets op: er stond een grote speaker precies tussen mij en hun zitplaatsen. Het voelde als een onnodige barrière, een obstakel dat de interactie tussen ons kon verstoren. Dus ik schoof hem subtiel naar het uiteinde van de tafel en elimineerde daarmee deze barrière.

Elimineer barrières tussen jou en je gesprekspartner

Wanneer we ons in een onveilige situatie bevinden, is onze natuurlijke reactie om onze torso te beschermen. Dit is niet zomaar; ons torso beschermt namelijk onze vitale organen en instinctief weten we dat deze kwetsbaar zijn. Dit overlevingsmechanisme zit diep in ons geworteld en beïnvloedt onbewust onze lichaamstaal, ook in situaties die helemaal niet levensbedreigend zijn maar je hersenen mogelijk als gevaar registreren – zoals een sollicitatiegesprek. Al eeuwenlang hebben mensen en dieren reflexen ontwikkeld om kwetsbare delen af te schermen in momenten van stress of gevaar. Denk bijvoorbeeld aan hoe iemand instinctief zijn armen voor zijn buik kruist als hij zich ongemakkelijk voelt, of hoe dieren zich klein maken om vitale organen te beschermen bij dreiging.

Ook in een sollicitatiegesprek speelt dit mechanisme een rol. De tafel vormt van nature al een barrière tussen jouw torso en de interviewer. Dat geldt voor iedereen – maar veel sollicitanten maken deze afstand onbewust groter door allerlei spullen voor zich neer te zetten: een laptop, een notitieblok, een waterfles of een koffiebeker. Hoewel het misschien onschuldig lijkt, creëer je hiermee een visuele en psychologische scheiding tussen jou en je gesprekspartner. Dit kan ervoor zorgen dat je minder benaderbaar overkomt en onbedoeld afstand creëert, waardoor de interactie minder natuurlijk aanvoelt.

Open lichaamshouding helpt bij goede eerste indruk

Een open lichaamshouding helpt om een goede eerste indruk te maken. Zorg er daarom voor dat er niets onnodigs tussen jouw torso en die van je gesprekspartner staat. Plaats je koffiemok niet tussen jouw lichaam en dat van je gesprekspartner in, maar aan de zijkant van je lichaam, links of rechts naast je, zodat er geen visuele barrière ontstaat.

Zelfs je kleding kan onbewust een beschermende rol spelen. Een colbert dat volledig dichtgeknoopt is, omsluit je torso en kan een subtiele barrière vormen. Laat daarom de knoop los zodra je gaat zitten. Dit voorkomt niet alleen een stijve, formele houding, maar straalt ook meer ontspanning en toegankelijkheid uit. Hetzelfde geldt voor je armen; als je met je armen over elkaar gaat zitten, dan blokkeer je je torso en oog je gesloten en ontoegankelijk. Met je armen en handen ontspannen op tafel creëer je het tegenovergestelde. Je lichaamshouding oogt opener, waardoor je gesprekspartner zich ook eerder op zijn gemak zal voelen.

Bij het sollicitatiegesprek dat ik voerde, merkte ik het effect van deze aanpassingen. Het gesprek verliep heel positief en ik ben ervan overtuigd dat het elimineren van deze barrière, de speaker, bijdroeg aan een meer open gesprek. Hoewel ik niet kan concluderen dat dit de doorslag gaf, zal het vast hebben bijgedragen. En met goed resultaat, want ik kreeg een aanbod bij het bedrijf waar ik al jaren wilde werken!

Je lichaamshouding tijdens het gesprek

Naast het elimineren van barrières bepaalt je algehele houding minstens zoveel over hoe je overkomt. Ik zie het bij bijna elke sollicitant terug: zodra de spanning oploopt, zakt de houding net iets in. Schouders iets naar voren, rug iets gebogen - klein verschil, groot effect op hoe zelfverzekerd je oogt.

Een paar concrete aandachtspunten:

  • Ga rechtop zitten, maar niet stijf - er mag best beweging in blijven zitten.
  • Leun tijdens het praten licht naar voren. Dat signaleert betrokkenheid, terwijl volledig achterover leunen al snel als afstandelijk overkomt.
  • Houd je voeten stevig op de grond. Wiebelen of je benen om elkaar heen draaien verraadt onrust, ook als je woorden kalm klinken.
  • Spiegel voorzichtig de houding van je gesprekspartner. Dat gebeurt van nature al wanneer een gesprek goed loopt, en bewust een beetje meebewegen versterkt dat gevoel van klik.

Oogcontact en non-verbale communicatie

Oogcontact is misschien wel het meest onderschatte onderdeel van non-verbale communicatie in een sollicitatiegesprek. Te weinig oogcontact oogt onzeker of ongeïnteresseerd. Te veel, zonder onderbreking, voelt juist opdringerig of geforceerd aan.

Wat wel werkt: oogcontact maken wanneer je luistert, en het af en toe loslaten wanneer je zelf nadenkt over een antwoord. Dat wegkijken tijdens het formuleren van een antwoord is volkomen normaal - je hersenen hebben letterlijk even minder visuele prikkels nodig om een gedachte af te maken. Het wordt pas een probleem wanneer je structureel wegkijkt zodra er een lastige vraag komt, want dat lezen interviewers vaak (onterecht of terecht) als twijfel.

Wat je handen vertellen tijdens een sollicitatie

Handen zijn, na het gezicht, het meest zichtbare onderdeel van je lichaamstaal - en daarmee ook het meest veelzeggend. Handen die zichtbaar en ontspannen op tafel liggen, ogen opener en betrouwbaarder dan handen die verdwijnen onder de tafel of diep in je zakken blijven. Verborgen handen roepen bij de ander onbewust net iets meer wantrouwen op, simpelweg omdat je lichaam minder prijsgeeft.

Tegelijkertijd kan te veel gebaren ook averechts werken: het leidt af van wat je zegt en kan als nervositeit worden gelezen. De gulden middenweg is rustige, ondersteunende gebaren - handen die je verhaal onderstrepen zonder dat ze de show stelen. Benieuwd wat specifieke handgebaren precies verraden, van armen over elkaar tot friemelen met een pen? Daar ga ik dieper op in in dit artikel over lichaamstaal van gebaren.

Veelgemaakte fouten in lichaamstaal bij sollicitaties

Tot slot op een rij de signalen die ik het vaakst zie misgaan - stuk voor stuk klein, maar samen bepalen ze een groot deel van de eerste indruk:

  • Armen over elkaar. Voelt voor jezelf misschien comfortabel, maar oogt voor de interviewer al snel gesloten of afwerend.
  • Een barrière tussen jou en de interviewer. Laptop, tas of beker precies in het midden van de tafel - zie het eerste deel van dit artikel.
  • Wegkijken bij lastige vragen. Incidenteel is normaal, structureel wekt twijfel.
  • Friemelen met een pen, ring of haar. Een klassiek teken van oplopende spanning dat sneller opvalt dan je zelf doorhebt.
  • Een onderuitgezakte houding. Leest als desinteresse, ook als je inhoudelijk juist heel geïnteresseerd bent.
  • Een slappe handdruk of het vermijden ervan. Een van de eerste non-verbale signalen die een interviewer registreert, nog voordat er een woord is gezegd.

Het goede nieuws: dit zijn allemaal gewoontes, geen vaststaande eigenschappen. Oefen ze een paar keer bewust, bijvoorbeeld tijdens een telefoongesprek staand voor de spiegel of in een oefengesprek met een vriend, en ze worden vanzelf onderdeel van hoe je je presenteert - ook wanneer de spanning van een echt sollicitatiegesprek toeslaat.